Bezpieczny Bank

W ciągu ostatnich lat część banków centralnych w gospodarkach rozwiniętych obniżyło stopy procentowe poniżej zera, kwestionując dominujący wcześniej pogląd o nieujemności nominalnych stóp procentowych. Nowatorski charakter tego działania skutkował pojawieniem się konieczności analizy jego wpływu przede wszystkim na sektor finansowy. Niniejszy artykuł podejmuje próbę określenia czy polityka pieniężna wykorzystująca ujemne stopy procentowe wpływa na poziom ryzyka systemowego oraz, przede wszystkim, czy wpływ ten jest silniejszy niż w środowisku dodatnich stóp procentowych. Przeprowadzona analiza pozwala stwierdzić, że specyfika oddziaływania polityki NIRP na ryzyko systemowe wiąże się ze zmianą struktury i intensywności przenoszenia impulsów w sektorze bankowym, a nie zmianą mechanizmów transmisji polityki pieniężnej. Jednocześnie ani polityka ujemnych, ani też dodatnich stóp procentowych nie jest powinna być rozumiana jako zdarzenie o znaczeniu systemowym, a jedynie jako wpływająca na poziom ryzyka systemowego.

Celem artykułu jest dyskusja istniejących i proponowanych regulacji unijnych dotyczących ryzyka ESG w obrębie regulacji ostrożnościowych banków. Omówiono istotę czynników i ryzyka ESG, cele Komisji Europejskiej w zakresie zrównoważonych finansów oraz wskazano kluczowe regulacje. Następnie analizie poddano możliwość uwzględnienia ryzyka ESG w regulacjach mikro- i makroostrożnościowych dla banków, wskazując zalety i wady poszczególnych możliwych norm. Analiza prowadzi do wniosku, że filar pierwszy regulacji mikroostrożnościowych nie jest właściwy dla uwzględnienia ryzyka ESG, a lepsze rezultaty da rozszerzenie filaru drugiego i trzeciego, a także regulacji makroostrożnościowych. Elementy te powinny być spójne z szerszymi politykami w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz polityką pieniężną.  Efektywność rozwiązań ostrożnościowych będzie zależna od stopnia rozwoju rynku i postrzegania celów zrównoważonego rozwoju i samego ryzyka ESG przez nadzorców i rynek (inwestorów, klientów instytucji finansowych i emitentów papierów wartościowych).

Artykuł dotyczy problematyki związanej z upadłością Sberbank Europe AG. W dniu 24 lutego 2022 roku rozpoczęła się rosyjska inwazja na terytorium Ukrainy. W odpowiedzi państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Unia Europejska bezpośrednio nałożyła sankcje gospodarcze na Federację Rosyjską. Powiązania gospodarcze zostały poważnie zaburzone. Sberbank Europe AG, którego właścicielem był podmiot mający siedzibę na terytorium Rosji, doświadczył poważnych problemów płynnościowych. Europejski Bank Centralny poinformował, że w jego ocenie Sberbank Europe AG i jego dwie spółki zależne w unii bankowej, Sberbank d.d. w Chorwacji i Sberbank banka d.d. w Słowenii są na progu upadłości lub prawdopodobnie upadną (ang. failing or likely to fail, FOLTF) z powyżej wskazanego powodu. Decyzję tę potwierdziła Jednolita Rada ds. Przymusowej Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji. W tekście przeanalizowano działania podjęte przez instytucje sieci bezpieczeństwa w Unii Europejskiej, w Bośni i Hercegowinie oraz Serbii. Szczególne znaczenie w tym aspekcie ma w pierwszej kolejności decyzja o uruchomieniu lub nieuruchomieniu procedury przymusowej restrukturyzacji (ang. resolution). Następnie zwrócono uwagę na zakres użytych narzędzi resolution. Podkreślono znaczenie organów krajowych, w tym systemów gwarantowania depozytów, w procesie zarządzania kryzysowego. W artykule wykorzystano informacje dostępne na stronach internetowych instytucji sieci bezpieczeństwa finansowego, publikacje prasowe oraz sprawozdania finansowe podmiotów grupy Sberbank.

Konieczność wprowadzenia regulacji w zakresie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (ang. resolution) instytucji finansowych stanowi jeden z głównych wniosków z globalnego kryzysu finansowego. W ramach tej reformy regulacyjnej, w Unii Europejskiej przyjęto już stosowne akty prawne ustanawiające ramy prawne resolution dla sektora bankowego oraz CCP. Obecnie przyszła kolei na podmioty sektora ubezpieczeniowego. Opublikowany w 2021 r. projekt IRRD w znacznym stopniu bazuje na BRRD, przy czym specyfika działalności ubezpieczeniowej jest inna od specyfiki działalności bankowej. Wymaga to odpowiedniego uwzględnienia w regulacjach resolution dla ubezpieczycieli. Niniejszy artykuł wskazuje na główne kwestie, jakie należy uwzględnić w regulacjach resolution dla zakładów ubezpieczeń oraz poddaje krytycznej analizie główne elementy zaproponowanej IRRD. Kluczowe zagadnienia, na jakie zwrócono uwagę w artykule to cele i warunki wszczęcia resolution, narzędzia resolution, a także zapewnienie finansowania całego procesu.

Celem artykułu była identyfikacja i określenie wpływu wybranych determinant na strukturę kredytów mieszkaniowych ze stałym i zmiennym oprocentowaniem w 18 krajach Europy. Analizy empiryczne poprzedzono przeglądem literatury. W analizach empirycznych wykorzystano dane roczne na poziomie zagregowanym oraz dla 72 banków z lat 2009–2019. W opracowaniu wykorzystano systemowy estymator uogólnionej metody momentów (system GMM) oraz analizę porównawczą. Wyniki wskazały, że listy zastawne stanowiły ważne źródło finansowania dla kredytów mieszkaniowych ze stałym oprocentowaniem. Natomiast w krajach, w których dominowała sprzedaż kredytów mieszkaniowych ze zmiennym oprocentowaniem, istotnym źródłem finansowania były depozyty klientów. Stwierdzono również, że im niższe były wagi ryzyka kredytowego dla kredytów mieszkaniowych, tym wyższy był udział sprzedaży tych ze stałym oprocentowaniem w danym kraju. Otrzymane wyniki mogą stanowić przesłankę zmiany polityki kredytów mieszkaniowych banków w Polsce ze względu na rodzaje oprocentowania.

W kontekście debaty na temat unii rynków kapitałowych (Capital Markets Union), budując na sukcesie listów zastawnych, pojawiła się inicjatywa europejskich obligacji zabezpieczonych (European Secured Notes, ESN), jako instrumentu o podwójnym regresie dla długoterminowego finansowania działalności bankowej. Miałby on umożliwiać finansowanie akcji kredytowej nowej klasy aktywów, poza tradycyjnymi kredytami hipotecznymi, jak np. kredyty dla małych i średnich przedsiębiorstw (smal and medium enterprises, SME), w tym aktywa ESG. Inicjatywa ta łączy techniki listów zastawnych i najlepsze praktyki rynkowe w ramach nowego instrumentu rynku kapitałowego, który byłby dostępny także w sytuacjach stresu rynkowego, działając antycyklicznie i zapewniając wsparcie dla realnej gospodarki.