Bezpieczny Bank

Artykuł bada, czy efekt wypychania prywatnej akcji kredytowej przez dług publiczny, jako przejaw sprzężenia skarbowo-bankowego (sovereign-bank nexus)  jest empirycznie wykrywalny w trzech systemach bankowych o odmiennych modelach instytucjonalnych (Polska, Niemcy, Francja) oraz czy wzorzec jego wykrywalności odpowiada różnicom w architekturze publicznego wsparcia inwestycyjnego. Weryfikację oparto na niezbilansowanym modelu panelowym (LSDV; N=3; 88 obserwacji kwartalnych, Q1 2018 - Q2 2025) ze zmiennymi interakcyjnymi identyfikującymi efekt osobno dla każdego kraju oraz odporną macierzą HAC. Efekt jest istotny statystycznie w Polsce (β̂= -0,092) i Francji (β̂= -0,049), a nieistotny w Niemczech. Formalne testy równości współczynników nie pozwalają jednak odrzucić hipotezy o ich równości (test łączny p=0,51), co wskazuje na różnicę w wykrywalności efektu, a nie w jego natężeniu. Ustalenia mają znaczenie dla odporności kanału kredytowego i stabilności sektora bankowego. Ze względu na dobór celowy i N=3 wnioski zachowują charakter hipotezotwórczy.

Wolumen kredytów mieszkaniowych w relacji do PKB wskazuje na znaczenie tego segmentu pośrednictwa w systemie finansowym danego kraju. Odpowiednio analizowane ujęte cechy rynku danego kraju - w ujęciu porównawczym - z innymi pozwalają ocenić stopień jego dojrzałości. Jednocześnie taka ocena dojrzałości rynku kredytów mieszaniowych może służyć w przybliżeniu jako  przesłanka stabilności  systemu finansowego w danym kraju czy grupie  krajów. Badania cech i prawidłowości procesów dojrzewania rynków kredytów mieszkaniowych w różnych krajach są stosunkowo nieliczne a przy tym  trudne metodologicznie (m.in. ze względu na heterogeniczność).

Celem artykułu jest analiza i skwantyfikowanie stopnia dojrzałości rynku kredytów mieszkaniowych w 19 krajach Unii Europejskiej. Do analizy zebranych danych  wykorzystano technikę TOPSIS, dedykowaną  do syntetycznej oceny wielokryterialnych procesów w formule liniowego uporządkowania obiektów. Analizie poddano wybranych dziewięć wskaźników diagnostycznych badanych rynków a wyniki posłużyły do sporządzenia rankingu. Z kolei wskaźniki cech elementarnych oraz syntetyczne wskaźniki dojrzałości rynków posłużyły do grupowania badanych krajów... Przeprowadzona analiza wskazuje na wyraźną segmentację rynków kredytów mieszkaniowych w badanych krajach UE według zastosowanych kryteriów i wskaźników a tym samym stanowi to dowód , że proces konwergencji modeli finansowania mieszkaniowego w Unii Europejskiej pozostaje niezakończony, a różnice historyczne i instytucjonalne i nadal istotnie rzutują  na poziom rozwoju tych  rynków. Najwyższe pozycje zajęły kraje Europy Północnej i Zachodniej, charakteryzujące się dużą głębokością rynku, rozwiniętymi mechanizmami refinansowania opartymi na listach zastawnych, relatywnie stabilnymi warunkami cenowymi oraz znaczącym udziałem kredytów o stałym oprocentowaniu. Taki układ wyników wskazuje, że dojrzałość rynku kredytów mieszkaniowych jest związana nie tylko z poziomem zadłużenia hipotecznego, lecz również z trwałością źródeł finansowania, stopniem rozwoju rynku kapitałowego. Na ostatnich pozycjach znalazły się Węgry, Polska, Rumunia, Grecja, Cypr i Czechy.

Niniejszy artykuł poświęcony będzie analizie jednego z – jak się wydaje – najgroźniejszych, z punktu widzenia funkcjonowania rynku finansowego, stanowisk – które to stanowisko prezentowane jest niestety w judykaturze – zgodnie z którym, obowiązkiem towarzystwa funduszy inwestycyjnych jest - w przypadku zlecania przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych czynności do podmiotu trzeciego (tj. w przypadku wykorzystywania przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych umowy outsourcingu) zapewnienie efektywnego bieżącego nadzoru nad podmiotem trzecim. Stanowisko to zostało wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2024 r. (sygnatura: VI SA/Wa 8336/22) i jakkolwiek jest to stanowisko contra legem, to tworzy ono bardzo poważne ryzyko dla wszystkich instytucji finansowych, które korzystają z umów outsourcingu. Powyższe zagrożenie jest tym większe, że wyżej powołane stanowisko WSA w Warszawie jest konsekwencją przyjęcia przez KNF – i następnie w ślad za KNF przez WSA w Warszawie – wykładni prawotwórczej przepisu z art. 45a ust. 4a ustawy o funduszach inwestycyjnych i o zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, zgodnie z którą bieżący nadzór towarzystwa ma być nadzorem efektywnym.

Stanowisko to – jakkolwiek analiza zawarta w niniejszym artykule dotyczyć będzie wykładni przepisu z art. 45a ust. 4a ustawy o funduszach inwestycyjnych i o zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi – ma, jak się wydaje fundamentalne znaczenie dla banków krajowych. Warto bowiem przypomnieć, że zgodnie z art. 6c ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, jednym z koniecznych warunków dla dokonania outsourcing`u czynności bankowych jest to, że: nie wpłynie to niekorzystnie na prowadzenie przez bank działalności zgodnie z przepisami prawa, ostrożne i stabilne zarządzanie bankiem, skuteczność systemu kontroli wewnętrznej w banku, możliwość wykonywania obowiązków przez biegłego rewidenta upoważnionego do badania sprawozdań finansowych lub atestacji sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju banku na podstawie zawartej z bankiem umowy oraz na ochronę tajemnicy prawnie chronionej. Jednym z warunków koniecznych dla wyżej powołanego outsourcing`u w reżimie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe jest zatem wyłącznie możliwy wtedy, gdy bank zapewni dostęp do danych związanych z powierzonymi czynnościami lub funkcjami. Hipotetyczne przyjęcie stanowiska – wbrew brzmieniu przepisu z art. 6c ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe – że dostęp ten ma być dostępem efektywnym, a tym samym hipotetyczne przyjęcie przez KNF tego, że przykładowo celowe zatajenie przez ten podmiot pewnych danych jest deliktem administracyjnym, którego dopuścił się bank implikowałoby odpowiedzialność administracyjną tego banku. Konsekwencją tego ostatniego byłoby zaś to, że bank poniósłby odpowiedzialność administracyjną za działanie, na którego wystąpienie bank ten nie miał i nie mógł mieć w ogólności wpływu; co stałoby w oczywistej opozycji do pryncypiów odpowiedzialności administracyjnej, jak przykładowo zasada określoności deliktu administracyjnego, zasada zobiektywizowanego charakteru odpowiedzialności administracyjnej oraz zasada indywidualnego charakteru odpowiedzialności. Powyższe implikowałoby w konsekwencji opór banków przed zawieraniem umów outsourcing`u; takie umowy byłyby bowiem związane ze zbyt dużym ryzykiem odpowiedzialności administracyjnej, która to odpowiedzialność byłaby realizowana w modelu odpowiedzialności zastępczej.

Celem niniejszego artykułu jest doktrynalne odniesienie się do stanowiska KNF i WSA w Warszawie w przedmiocie obowiązku zapewnienia efektywnego nadzoru przez instytucję finansową, która to instytucja finansowa jest outsourcer`em i wykazanie tego, że powołane stanowisko jest stanowiskiem contra legem i stanowiskiem generującym bardzo poważne ryzyka. Elementem artykułu będzie również wykazanie tego, że powołane stanowisko KNF i WSA w Warszawie jest stanowiskiem stojącym w oczywistej opozycji do pryncypiów odpowiedzialności administracyjnej.

Celem artykułu jest wyjaśnienie mechanizmu wymuszonego pośrednictwa w bankowości cyfrowej i jego znaczenia dla bezpieczeństwa oraz autonomii starszych klientów. Zastosowano krytyczną analizę piśmiennictwa, regulacji usług płatniczych i dostępności oraz dokumentów instytucjonalnych. Wprowadzono autorską kategorię wymuszonego pośrednictwa, pięć kryteriów jego rozpoznawania i czterostopniową gradację udziału pomocnika. Rozróżniono techniczne uwierzytelnienie, zgodę na transakcję oraz rzeczywiste sprawstwo klienta, oceniane przez pryzmat rozumienia parametrów czynności, swobody decyzji i kontroli rezultatu. Na tej podstawie sformułowano ramę koncepcyjną wspieranego korzystania z usług bankowych oraz wskazano możliwy, dwustopniowy sposób jej wdrażania w Polsce: przez standard sektorowy określający odrębną rolę i profil pomocnika oraz przez ewentualne doprecyzowanie ustawowych zasad dostępu do informacji, odpowiedzialności i rejestrowania czynności. Model odróżnia wsparcie techniczne od pełnomocnictwa, pozostawiając klientowi decyzję i ostateczne zatwierdzenie operacji.

Celem opracowania jest charakterystyka koncepcji określanej w socjologii mianem panika moralna, jej elementów składowych oraz wykorzystanie ram strukturalnych tej koncepcji do analizy emocji  i sporów z bankami na tle umów kredytowych  na finansowanie zakupu mieszkań wyrażanych we frankach szwajcarskich (CHF) lub denominowanych do tej waluty. W szególności chodzi o przejawy paniki moralnej w kontekście roli mediów społecznościowych - jako akceleratora emocji interesariuszy oraz ich wpływu na stabilność podmiotów sektora bankowego. Podstawową metodą wykorzystywaną w opracowaniu jest analiza literatury, głównie w ramie teoretycznej  Cohena i Garlanda a uzupełniająco syntetyczne analizy przypadków dwóch banków i polskiego sektora bankowego na tle problemu kredytów frankowych.

Rozważania dowodzą, że panika moralna może być rozprzestrzeniana w ‘zaraźliwym’ trybie i akcelerowana przez  media, w tych szczególnie media społecznościowe, kształtując z jednej strony zdecydowanie negatywne wizerunki kredytodawców (zwnych np. banksterami) a z drugiej generalizując krzywdy kredytobiorców przydając im funkcje ofiar.  Duża skala paniki moralnej w odniesieniu do sektora bankowego stanowi jednocześnie presję społeczną na polityków i decydentów zmierzającą do zmiany regulacji. Kryzys kredytów frankowych w Polsce jest przykładem  przekształcenia sporu stron umów kredytowych w krucjatę moralną o trwałych skutkach instytucjonalnych, a ubocznym jej efektem może być zachwianie stabilności systemu czy punktowe przypadki utraty płynności prowadzące sukcesywnie do niewypłacalności.Doświadczenia i potencjalne konsekwencje paniki moralnej w sektorze finansowym powinny być przesłanką budowania ram zarządzania tym zjawiskiem a przede wszystkim efektywnej edukacji finansowej społeczeństwa.