Panika moralna i jej przejawy w polskim sektorze bankowym

Paweł Kocoń

doi:10.26354/bb.6.2.103.2026

Opublikowane: 2026-10-30

Tom 103 Nr 2 (2026)

Panika moralna i jej przejawy w polskim sektorze bankowym

Paweł Kocoń

Dział: Problemy i poglądy

https://doi.org/10.26354/bb.6.2.103.2026

Abstrakt

Celem opracowania jest charakterystyka koncepcji określanej w socjologii mianem panika moralna, jej elementów składowych oraz wykorzystanie ram strukturalnych tej koncepcji do analizy emocji i sporów z bankami na tle umów kredytowych na finansowanie zakupu mieszkań wyrażanych we frankach szwajcarskich (CHF) lub denominowanych do tej waluty. W szególności chodzi o przejawy paniki moralnej w kontekście roli mediów społecznościowych - jako akceleratora emocji interesariuszy oraz ich wpływu na stabilność podmiotów sektora bankowego. Podstawową metodą wykorzystywaną w opracowaniu jest analiza literatury, głównie w ramie teoretycznej Cohena i Garlanda a uzupełniająco syntetyczne analizy przypadków dwóch banków i polskiego sektora bankowego na tle problemu kredytów frankowych.

Rozważania dowodzą, że panika moralna może być rozprzestrzeniana w ‘zaraźliwym’ trybie i akcelerowana przez media, w tych szczególnie media społecznościowe, kształtując z jednej strony zdecydowanie negatywne wizerunki kredytodawców (zwnych np. banksterami) a z drugiej generalizując krzywdy kredytobiorców przydając im funkcje ofiar. Duża skala paniki moralnej w odniesieniu do sektora bankowego stanowi jednocześnie presję społeczną na polityków i decydentów zmierzającą do zmiany regulacji. Kryzys kredytów frankowych w Polsce jest przykładem przekształcenia sporu stron umów kredytowych w krucjatę moralną o trwałych skutkach instytucjonalnych, a ubocznym jej efektem może być zachwianie stabilności systemu czy punktowe przypadki utraty płynności prowadzące sukcesywnie do niewypłacalności.Doświadczenia i potencjalne konsekwencje paniki moralnej w sektorze finansowym powinny być przesłanką budowania ram zarządzania tym zjawiskiem a przede wszystkim efektywnej edukacji finansowej społeczeństwa.

Słowa kluczowe:

Panika moralna , sektor bankowy , media społecznościowe , kryzys frankowy

Kody JEL

G21, G28, D84

Pobierz pliki

pdf ENG_pdf (English)

Zasady cytowania

Kocoń, P. (2026). Panika moralna i jej przejawy w polskim sektorze bankowym. Bezpieczny Bank, 103(2), 104–121. https://doi.org/10.26354/bb.6.2.103.2026

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bank.pl (2022) „Getin Noble Bank: miliard złotych straty w 2021 roku, 29 kwietnia. https://bank.pl/getin-noble-bank-miliard-zlotych-straty-w-2021-roku/ (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Bank Millennium (2026) Grupa Banku Millennium – Wyniki roku 2025, Warszawa: Bank Millennium S.A. https://www.bankmillennium.pl (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Beck, U. (2002) Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności, tłum. S. Cieśla, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar
Google Scholar

BFG (2022), Przymusowa restrukturyzacja Getin Noble Bank S.A., 30 września, Warszawa: Bankowy Fundusz Gwarancyjny. https://bfg.pl/przymusowa-restrukturyzacja/przymusowa-restrukturyzacja-bankow-i-kas/przymusowa-restrukturyzacja-getin-noble-bank-s-a/ (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

BFG (2024) Zasady gwarantowania depozytów, Warszawa: Bankowy Fundusz Gwarancyjny. https://www.bfg.pl/gwarantowanie-depozytow/zasady-gwarantowania-depozytow/ (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (2023), Restrukturyzacja Getin Noble Bank S.A. – działania RPO, 9 stycznia, Warszawa: BRPO https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/restrukturyzacja-getin-noble-bank-dzialania-rpo (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Borowski, J., Jaworski, K. (2024), The Russian invasion of Ukraine and the exchange rate of the Polish zloty: A fallacy of monetary autonomy?, „International Journal of Management and Economics, 60(1), s. 33–45, DOI 10.2478/ijme-2023-0026
Google Scholar

CBOS (2012), Zaufanie do banków, Komunikat z badań BS/145/2012, Warszawa: Centrum Badania Opinii Społecznej. https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_145_12.PDF (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Cohen, S. (1972), Folk Devils and Moral Panics: The Creation of the Mods and Rockers, London: MacGibbon & Kee (wyd. 3: Routledge, 2002)
Google Scholar

Cookson, J.A., Fox, C., Gil-Bazo, J., Imbet, J.F., Schiller, C. (2023), Social Media as a Bank Run Catalyst, SSRN Working Paper No. 4422754 (opubl. jako: „Journal of Financial Economics, 158, 2024), DOI 10.1016/j.jfineco.2024.103870
Google Scholar

Cornwell, B., Linders, A. (2002),The Myth of 'Moral Panic': An Alternative Account of LSD Prohibition, „Deviant Behavior, 23(4), s. 307–330, DOI 10.1080/01639620290086404
Google Scholar

Critcher, C. (2008), Moral Panic Analysis: Past, Present and Future, „Sociology Compass, 2(4), s. 1127–1144, DOI 10.1111/j.1751-9020.2008.00122.x
Google Scholar

Dec, P., Masiukiewicz, P. (2015), Panika klientów banków a instrumenty szokowe dezaktywacji, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio H – Oeconomia, XLIX(4), s. 107–117, DOI 10.17951/h.2015.49.4.107
Google Scholar

Diamond, D.W., Dybvig, P.H. (1983), Bank Runs, Deposit Insurance, and Liquidity, „Journal of Political Economy, 91(3), s. 401–419, DOI 10.1086/261155
Google Scholar

Forsal (2022), Złoty najsłabszy od lat. Reakcja rynku, Forsal.pl. https://forsal.pl/finanse/waluty/artykuly/8367563,zloty-kurs-reakcja-wojna-ukraina.html (dostęp: 2 marca 2023).
Google Scholar

Garland, D. (2008), On the concept of moral panic, „Crime, Media, Culture, 4(1), s. 9–30, DOI 10.1177/1741659007087270
Google Scholar

Goode, E., Ben-Yehuda, N. (2009), Moral Panics: The Social Construction of Deviance, 2nd edn., Chichester: Wiley-Blackwell
Google Scholar

Hall, S., Critcher, C., Jefferson, T., Clarke, J., Roberts, B. (1978), Policing the Crisis: Mugging, the State, and Law and Order, London: Macmillan
Google Scholar

Hier, S.P. (2002), Conceptualizing moral panic through a moral economy of harm, „Critical Sociology, 28(3), s. 311–334, DOI 10.1163/156916302320277574
Google Scholar

Howarth, A. (2013), A 'superstorm': when moral panic and new risk discourses converge in the media, „Health, Risk & Society, 15(8), s. 681–698, DOI 10.1080/13698575.2013.851180
Google Scholar

Juza, M. (2015), Hejterstwo w komunikacji internetowej: charakterystyka zjawiska, przyczyny i sposoby przeciwdziałania, „Profilaktyka Społeczna i Resocjalizacja, 25, s. 27–50
Google Scholar

Kahneman, D., Tversky, A. (1979), Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk, „Econometrica, 47(2), s. 263–291, DOI 10.2307/1914185
Google Scholar

Karaźniewicz, J., Kotowska, M. (2011), Media jako główny czynnik kształtujący populizm penalny, [w:] Pucek, Z., Bierówka, J. (red.) Media a opinie i postawy społeczne, Kraków: Oficyna Wydawnicza Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, s. 49–65
Google Scholar

KNB (2006), Rekomendacja S dotycząca dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie, uchwała Komisji Nadzoru Bankowego z dnia 15 marca 2006 r., Warszawa
Google Scholar

KNF (2019), Wyniki badania portfela kredytów mieszkaniowych i konsumpcyjnych gospodarstw domowych według stanu na 31 grudnia 2018 r., Warszawa: Komisja Nadzoru Finansowego. https://www.knf.gov.pl (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

KNF (2022), Decyzja w sprawie nałożenia kary pieniężnej na LC Corp B.V., 29 września, Warszawa: Komisja Nadzoru Finansowego https://www.knf.gov.pl/knf/pl/komponenty/img/Nalozenie_kary_pienieznej_na_LC_Corp_BV_79765.pdf (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

KNF (2025), Informacja o sytuacji sektora bankowego w 2024 roku, Warszawa: Komisja Nadzoru Finansowego. https://www.knf.gov.pl (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

mBank (2026), Wyniki Grupy mBanku za IV kwartał 2025 r., Warszawa: mBank S.A. https://www.mbank.pl (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Michalewicz, J., (2024), Przyczyny, przebieg i konsekwencje kryzysu banków w USA na przełomie I i II kwartału 2023 roku. Bezpieczny Bank, Tom 94, Nr 1, s. 7–24 s. 109–140
Google Scholar

Ministerstwo Sprawiedliwości (2025) „Sprawy frankowe: spadek liczby pozwów i poprawa efektywności sądów", Warszawa: Ministerstwo Sprawiedliwości. Dostępne: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/ sprawy-frankowe-spadek-liczby-pozwow-i-poprawa-efektywnosci-sadow (dostęp: 15.09.2026)
Google Scholar

Miklaszewska, E.,(2023), Poblemy stabilności dużych banków: lekcje z doświadczeń kryzysów finansowychów banków globalnych. Bezpieczny Bank, Tom 92 Nr 3, s. 8–24
Google Scholar

Miklaszewska, E., Kil, K., Idzik, M. (2021), Walutowe kredyty mieszkaniowe CHF w Polsce – konsekwencje dla stabilności sektora bankowego, Bezpieczny Bank Tom 83 nr 2, s. 7–34
Google Scholar

Mroczka, K. (2022), Fake newsy jako nowa kategoria zagrożenia systemu bezpieczeństwa ekonomicznego państwa w dobie kryzysu epidemicznego, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 14(26), s. 86–128, DOI 10.4467/20801335PBW.21.036.15696
Google Scholar

Naruszewicz-Duchlińska, A. (2015), Nienawiść w czasach internetu, Gdynia: Novae Res
Google Scholar

NBP (2022a) „Komunikat NBP z dnia 24 lutego 2022 r. w sprawie interwencji na rynku walutowym, Warszawa: Narodowy Bank Polski.https://www.nbp.pl/home.aspx?f=/aktualnosci/wiadomosci_2022/20220224_komunikat.html (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

NBP (2022b), Raport o stabilności systemu finansowego. Czerwiec 2022, Warszawa: Narodowy Bank Polski. https://nbp.pl/raport-o-stabilnosci-systemu-finansowego/ (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Parkiet (2022), Paniczne nastroje na giełdzie w Moskwie, 21 lutego, Parkiet. https://www.parkiet.com/rynki/art35720391-na-parkiecie-21-lutego-2022 (dostęp: 22 stycznia 2026)
Google Scholar

PKO Bank Polski (2025), Raport roczny 2024, Warszawa: PKO Bank Polski S.A. https://www.pkobp.pl (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Rek-Woźniak, M., Woźniak, W. (2014), Dziecko, rodzina i państwo w polskiej debacie welfare. Analiza przypadku w perspektywie paniki moralnej, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Sociologica, 50, s. 43–68, DOI 10.18778/0208-600X.50.03
Google Scholar

Santander Bank Polska (2025), Raport roczny 2024 oraz komunikaty dotyczące rezerw CHF, Warszawa: Santander Bank Polska S.A. https://www.santander.pl (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Shiller, R.J. (2019), Narrative Economics: How Stories Go Viral and Drive Major Economic Events, Princeton: Princeton University Press
Google Scholar

Singer, P.W., Brooking, E.T. (2018), LikeWar: The Weaponization of Social Media, Boston: Houghton Mifflin Harcourt
Google Scholar

Sokołowska, E. (2015), Panika moralna w kontekście kondycji polskiej rodziny. Wstęp do badań materiałów prasowych poświęconych rozwodom, Przegląd Pedagogiczny, 2, s. 125–146
Google Scholar

Stockwatch.pl (2022) „Prezes GNB: Odpływy środków wróciły do normy, 29 kwietnia. https://www.stockwatch.pl/wiadomosci/prezes-getin-noble-banku-odplywy-srodkow-z-depozytow-i-z-rachunkow-biezacych-wrocily-do-normalnych-poziomow,akcje,230210 (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Ungar, S. (2001), Moral panic versus the risk society: the implications of the changing sites of social anxiety, British Journal of Sociology, 52(2), s. 271–291, DOI 10.1080/00071310120044980
Google Scholar

Vosoughi, S., Roy, D., Aral, S. (2018), The spread of true and false news online, Science, 359(6380), s. 1146–1151, DOI 10.1126/science.aap9559
Google Scholar

Walsh, J.P. (2020), Social media and moral panics: Assessing the effects of technological change on societal reaction, International Journal of Cultural Studies, 23(6), s. 840–859, DOI 10.1177/1367877920912257
Google Scholar

Wargacki, S.A. (2009), Zjawisko paniki moralnej jako wyznacznik granic moralności, Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Pedagogika, 18, s. 7–20
Google Scholar

Wilkins, L.T. (1964), Social Deviance: Social Policy, Action and Research, London: Tavistock Publications
Google Scholar

ZBP (2025), Raport AMRON-SARFiN nr 1/2025, Warszawa: Związek Banków Polskich. https://www.zbp.pl (dostęp: 25 kwietnia 2026)
Google Scholar

Zielińska, I. (2004), Media, interes i panika moralna. Nowa kategoria socjologiczna i jej implikacje, Kultura i Społeczeństwo, 48(4), s. 161–177, DOI 10.35757/KiS.2004.48.4.8
Google Scholar

Życie bez Kredytu (2021), Kredyty frankowe naruszają wynikające z Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa, ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi oraz prawa do rzetelnej procedury sądowej. https://zyciebezkredytu.pl/kredyty-frankowe-lamia-konstytucyjne-zasady-sprawiedliwosci/ (dostęp: 20 kwietnia 2026)
Google Scholar

Paweł Kocoń

pawel.kocon@awl.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-2792-2406

Afiliacja:

Akademia Wojsk Lądowych we Wrocławiu Polska

Biogram

Dr inż. Paweł Kocoń – psycholog, socjolog i informatyk - nauczyciel akademicki.

Ukończył psychologię na SWPS, inżynierię informatyczną na Akademii WSB oraz doktorat z nauk socjologicznych na Uniwersytecie Śląskim. Absolwent podyplomowego szkolenia z diagnozy psychologicznej. Posługuje się testami EPQR, NEO FFI, APIS-Z.

Od 2023 r. adiunkt w Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu – prowadzi badania interdyscyplinarne z zakresu socjologii wojska, zarządzania i psychologii bezpieczeństwa.

W latach 2020–2022 pracował jako terapeuta w ośrodkach stacjonarnych „Life Haven” i „Tratwa”. Jako trener Grupy PKP specjalizuje się w Evidence-Based Training oraz psychologii sprzedaży.

Przez ponad 20 lat (2000–2023) był nauczycielem akademickim na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach. Autor publikacji międzynarodowych m.in. w Trames oraz monografii wydanej przez Peter Lang.

Tom 103 Nr 2 (2026)
Opublikowane: 2026-10-30

ISSN: 1429-2939

eISSN: 2544-7068

10.26354

Wydawca

Bankowy Fundusz Gwarancyjny

Licencja CC

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Prześlij tekst

-->