Bezpieczny Bank

W niniejszym artykule prezentowane są wyniki badania empirycznego poświęconego kontrybucji do ryzyka systemowego instytucji finansowych wchodzących w skład indeksu WIG-BANKI. Wykorzystywane są dane dzienne od początku 2013 roku do końca marca 2021 roku oraz metoda „Component Expected Shortfall”. Wyniki obliczeń wskazują na wzrost kontrybucji do ryzyka systemowego największych instytucji finansowych wraz z wybuchem pandemii koronawirusa. Jednocześnie okresy podwyższonej kontrybucji zestawiane są z komunikatami ESPI dotyczącymi sytuacji banku. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że pojawianie się negatywnych informacji dotyczących danej instytucji oraz przeplatanie się komunikatów optymistycznych i pesymistycznych przyczyniało się do wzrostu kontrybucji banku do ryzyka systemowego.

W ostatnich latach na całym świecie zauważa się rosnące zainteresowanie tematyką stabilności finansowej, głównie z powodu regulacyjnych, ekonomicznych i społecznych następstw kryzysu finansowego lat 2007–2009. Jednostki nadzorujące instytucje kredytowe odgrywają kluczową rolę w kontekście zagwarantowania ich stabilności finansowej. Poszczególne modele nadzoru funkcjonujące w krajach Unii Europejskiej różnią się od siebie, na przykład stopniem zaangażowania banku centralnego w działania nadzorcze. Po kryzysie finansowym nadzór nad największymi oraz najbardziej powiązanymi instytucjami finansowymi działającymi transgranicznie został ujednolicony w celu poprawy bezpieczeństwa i stabilności systemów bankowych na całym świecie.

W efekcie rozważań nad uregulowaniem prawnym systemu gwarancji depozytów w Polsce, 15 grudnia 1994 r. rozpoczął działalność Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Celem działalności Funduszu jest podejmowanie działań na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego, w szczególności przez zapewnienie funkcjonowania obowiązkowego systemu gwarantowania depozytów oraz prowadzenie przymusowej restrukturyzacji. Instytucja ta ma zapewniać równowagę w sektorze bankowym, przy zachowaniu ciągłości fundamentalnych funkcji finansowych i gospodarczych oraz minimalizacji potencjalnych zagrożeń przenoszonych z upadłej instytucji finansowej na sferę gospodarczą i bankową kraju.

Liczne interwencje ze środków publicznych, podejmowane w okresie kryzysu lat 2007–2009 w celu ratowania upadających banków, rozpoczęły międzynarodową debatę o stworzeniu mechanizmu, który miałby zapobiec konieczności obciążania finansowego państwa za błędy lub uchybienia pojedynczych podmiotów gospodarczych. Do międzynarodowego porządku prawnego wprowadzono więc regulacje określające resolution – przymusową restrukturyzację i uporządkowaną likwidację, której zadaniem było systemowe ograniczenie kosztów ratowania instytucji borykających się z problemami finansowymi. Artykuł zawiera przedstawienie procesu legislacyjnego wdrażania resolution oraz analizę studiów przypadków zastosowania procedury w krajach członkowskich Unii Europejskiej, w tym Polski.

Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe są specyficznym przykładem parabanku, działającego w formie unii kredytowej. Głębokie zmiany w zakresie warunków ich funkcjonowania są istotnym obszarem do prowadzenia badań na temat oddziaływania sieci bezpieczeństwa finansowego na działanie sektora shadow banking. Zbadanie wpływu wybranych podmiotów sieci bezpieczeństwa finansowego na funkcjonowanie parabanków na przykładzie SKOK-ów jest celem głównym niniejszej pracy.
W pracy pozytywnie zweryfikowano hipotezę dotyczącą wzrostu zaufania społecznego względem kas z powodu uczestnictwa SKOK-ów w systemie gwarancji depozytów BFG oraz objęcia ich nadzorem KNF. W wyniku badań własnych wykazano, że mimo objęcia kas kompetencjami sieci bezpieczeństwa finansowego, większość konsumentów wciąż wybiera banki jako instytucję depozytowo-kredytową, nie ma bowiem zaufania do SKOK-ów. Z perspektywy klientów nastąpiła pewna poprawa wizerunku kas, jednak nie jest to na tyle znacząca różnica, aby decydowali się oni na skorzystanie z usług sektora SKOK. Nastąpił wzrost obciążeń BFG z tytułu wypłaty środków gwarantowanych oraz dotacji dla przejmujących podmiotów po nastąpieniu serii upadłości i przejęć w sektorze kas (po rewizji dotychczasowych sprawozdań finansowych), po włączeniu SKOK-ów do systemu gwarancji depozytów oraz objęciu nadzorem KNF.

Kredyty denominowane i indeksowane do franka szwajcarskiego zostały wprowadzone do oferty banków i udzielane na masową skalę w latach 2004–2008. Istotny wpływ na to miał przede wszystkim dynamiczny rozwój rynku nieruchomości i niewystarczający kapitał krajowy do sfinansowania jego rozwoju, a także sprzyjający tym zjawiskom dysparytet stóp procentowych oraz aprecjacja złotego począwszy od 2004 roku do lipca 2008 roku. Od sierpnia 2008 roku nastąpiła gwałtowna aprecjacja kursu helweckiej waluty, która w połączeniu z załamaniem rynku swapów spowodowała materializację ryzyka rynkowego. Ponadto aprecjacja złotego przyczyniła się do podniesienia wskaźnika LTV w porównaniu z kredytami złotowymi, co sprawia, że kredyty waloryzowane do kursu CHF mogą charakteryzować się podwyższonym ryzykiem kredytowym. W 2019 roku po wydaniu głośnego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zwiększyło się także prawdopodobieństwo materializacji ryzyka prawnego. Należy podkreślić, że przeprowadzona analiza dowiodła, że mimo wskazanych wyżej zagrożeń związanych z kredytami waloryzowanymi do CHF stabilność polskiego sektora bankowego nie jest bezpośrednio zagrożona – m.in. z powodu wyższych niż w innych państwach UE wymogach kapitałowych. W pracy zaproponowano jednak działania, które powinny podjąć instytucje safety net, aby doprowadzić do złagodzenia problemu.

abstrakt